In een wereld vol meningen is de belangrijkste vraag misschien niet wat je denkt, maar wat je doet. Die vraag wordt prachtig gesteld in het lied Het Juiste Pad van Yentl en De Boer.
Ik ben al jaren liefhebber van dit duo. Ze zijn muzikaal verfijnd, subtiel ironisch en inhoudelijk gelaagd. Maar vooral: ze spelen meesterlijk met taal. Het lied komt uit hun voorstelling Modderkruipers. Modderkruipers zijn vissen die zich bij gevaar diep in de modder verstoppen. Dat beeld blijft hangen. Want juist in deze tijd hebben we mensen nodig die hun hoofd boven de modder durven uitsteken.
Het lied vertelt het verhaal van een jonge moeder. Haar geliefde sterft als ze twintig is. Ze blijft alleen achter met haar dochter. Dan breekt de oorlog uit. Duitse soldaten nemen een deel van haar huis in.
Wat volgt is geen zwart-witverhaal. De soldaten brengen ook vrolijkheid in huis.
Maar er kwam leven voor even
Paardje rijden op de rug van een soldaat
Haar meisje gierend van het lachen
Alsof de oorlog even niet bestaat
Haar dochter maakt nog geen onderscheid tussen goed en kwaad. Ons oordeel zou al snel zijn: je heult niet met de vijand. Maar het echte leven is zelden zo simpel.
Dan dient zich het eerste dilemma aan.
Bij haar voelden ze zich veilig en thuis
En zo hoorde zij vrij hun geheimen onzichtbaar achter het fornuis
De melkman fluistert in haar oor:
‘Vertel ons wat je hoort en speel het door’
En dan klinkt voor het eerst de centrale vraag:
Als je nu vergeet dat je weet hoe het afloopt
Hoe alles is gegaan
De winnaars en verliezen
Zou je het kiezen
Het juiste pad
Verplaats je eens naar die koude nacht, zingen Yentl Schieman en Christine de Boer. Achteraf weten we wie de winnaars en verliezers zijn. Maar op dat moment niet. De Deense filosoof Søren Kierkegaard schreef: Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar moet voorwaarts worden geleefd. Pas later weet je of je keuze goed was. Op het moment zelf moet je handelen zonder zekerheid.
De vrouw smokkelt de informatie die ze hoort ‘in de vouw van een oude krant’ naar buiten. Tot de buren haar verraden. Met een kus neemt ze afscheid van haar dochter. In een volle trein wordt ze weggevoerd, onbekend waarheen. Uit haar ooghoek ziet ze dat de deur van de rijdende trein op een kier staat. Zou ze springen?
En dan komt de vraag naar ons:
Plaats jezelf in een koude trein,
Hoe heldhaftig zou je zijn
Hoop je dat het goed komt
Of wacht je tot de moed komt
En daar raakt cultuur iets wat nieuwsberichten zelden raken. Niet alleen de vraag wat goed of fout is, maar de vraag: wat zou jíj doen?
En daar raakt cultuur iets wat nieuwsberichten zelden raken. Niet alleen de vraag wat goed of fout is, maar de vraag: wat zou jíj doen?
Zitten wij niet ook in een trein? Een trein die ons – misschien zonder dat we het in de gaten hebben – meeneemt naar een rechteloze wereld waar de macht van de sterkste geldt, het internationaal recht geen rol meer speelt en de rechtsstaat vooral als hinderlijk wordt ervaren. Waar de grootste schreeuwers het podium pakken. Waar wantrouwen groeit en mildheid zwakte lijkt.
Hebben we de moed om uit die trein te springen? Spreken we ons uit als iemand buitengesloten wordt? Corrigeren we een leugen? Of blijven we stil voor de lieve vrede of om zelf uit de vuurlinie te blijven? Kortom: duiken we weg als die modderkruiper of zetten we als een pauw onze veren op om te laten zien waar we voor staan?
De vrouw neemt haar besluit, met de kennis die ze op dat moment heeft. Ze springt:
Ze sprong op volle vaart uit de trein
En hoe ze wist dat ze goed zat, zal voor altijd een raadsel zijn
Ben Tekstschrijver
Het juiste pad (clip) I Het juiste pad (tekst)
Dit blog is ‘gevangen’ door Aanlegplaats (thuishaven voor blogs vol literair talent).
Cultuur kan je optillen uit het alledaagse, je anders laten kijken, je een spiegel voorhouden: zit ik nog op het juiste pad? Heb jij een voorbeeld – muziek, boek, film, voorstelling – dat jou inspireerde tot een belangrijke keuze? Gewoon vertellen wat je van het blog of het lied vindt, mag natuurlijk ook. Reacties welkom.
Bijna 1000 vaste lezers gingen je voor.
Ben Tekstschrijver blogt ook op Zorgkaart Nederland, Mijnkwaliteitvanleven.nl, Taalvoutjes (Paus op non actief I Pferdreiten), Schrijven Online, D!scura, Nijkerk Nieuws en Aanlegplaats: thuishaven voor blogs vol literair talent en ook op Aanlegplaats: Ben de Graaf, het interview en De vangst van Ben de Graaf. En het meest recente blog dat Aanlegplaats uit mijn vijver ving.
Je verhaal doet me direct denken aan: Als het net even anders was gegaan…..
https://share.google/Wt2nWxJ4GCDNuX0ZR
Schitterende toevoeging. Ik kende dit lied van Herman van Veen niet. Heel veel dank dat je mij en de lezers hierop opmerkzaam heb gemaakt. 👍
Mijn reflex komt eigenlijk uit mijn studententijd, toen ik veel las van Jean-Paul Sartre. Onder meer L’existentialisme est un humanisme. Zijn idee dat je nooit alleen voor jezelf kiest, maar altijd ook een voorbeeld neerzet voor anderen, is blijven hangen. Niet als zware filosofie, maar als een soort stemmetje op de achtergrond: iemand kijkt mee — al is het maar in gedachte.
Als ik dat vertaal naar die trein: ik sta daar niet alleen bij die deur. In mijn hoofd staat een klein, denkbeeldig publiek. Geen volle zaal, maar een paar vage silhouetten — vrienden, collega’s, misschien zelfs een jongere versie van mezelf — die kijken: oké… en wat doe jij nu?
En dat helpt. Soms.
Soms is dat precies het zetje waardoor ik denk: kom op, niet blijven hangen — je weet wat je eigenlijk moet doen.
Maar eerlijk is eerlijk: het lukt me lang niet altijd. Er zijn genoeg momenten dat ik kies voor gemak. Voor stil blijven. Voor “laat maar”. En achteraf denk: tja… dit was niet bepaald een inspirerend optreden.
Misschien is dat ook wel Sartre in het klein: niet dat je altijd heldhaftig handelt, maar dat je je er wél van bewust bent dat je zichtbaar bent — en dus niet helemaal kunt doen alsof het er niet toe doet.
Dus mijn versie van “springen uit de trein” is geen groot heroïsch moment, maar een reeks kleinere momenten. Soms stap ik overtuigend naar buiten. Soms blijf ik nog even staan.
Maar dat stemmetje blijft terugkomen.
Een irritant geweten — een soort innerlijke coach die altijd op het verkeerde moment opduikt:
“Je bent nu wel een voorbeeld, hè…”
Ik luister niet altijd. Soms kies ik gewoon voor gemak.
Maar dat stemmetje blijft duwen — net genoeg om me af en toe tóch richting die treindeur te krijgen.
En heel soms: ik ga.
Wat een prachtig voorbeeld. Ik ga m’n eigen voorstelling weer eens bekijken. 🙂
Met m’n jongere én oudere ik in de zaal.
Met popcorn.
Wat ik mooi vind, is dat je het hebt over ‘je handelen als voorbeeld voor anderen’ en dat dit een verantwoordelijkheid met zich mee brengt. Dit staat ver weg van het (voor)beeld dat we willen scheppen als we een gefilterde foto van onszelf op Instagram zetten.
Het voorbeeld zijn zoals jij dat beschrijft is gewetensvol.
Dank voor het delen.
Goed verhaal weer Ben. Tja, het juiste pad? Met een terugblik op mijn verleden, denk ik aan de kruisingen op mijn pad; waar ik voor mijn ‘gevoel’ ineens in een richting werd gestuurd. Achteraf bleek die beter dan ik had gedacht!
Een Levensles erbij, waar ik gevraagd werd, aan mij zelf trouw te blijven, ondanks de obstakels! Een beproeving, om later pas voldoening uit te kunnen putten!
Achteraf is het mooi wonen, dan is gemakkelijker te beoordelen of een beslissing juist was. Maar op het keuzemoment zelf heb je die achteraf-blik nog niet.
Dan is je gevoel een richtingaanwijzer.
Wat een boeiend blog weer Ben.
Nieuwsgierig naar het liedje en de tekst en toch boeiend genoeg om eerst het blog uit te lezen, het liedje op te zoeken én terug te komen.
Dank je wel voor je inspirerende blog Ben.
Ik ben benieuwd, wanneer ik, voor wat, van de trein spring.
Dankjewel Sabine,
Onder het blog staan in rode letters links naar de volledige clip en songtekst. Heb je gezien waarschijnlijk.
Dank voor weer een mooi verhaal, Ben. Misschien aardig om voor jezelf eens na te gaan: waarvan heb ik in mijn leven meer geleerd: van mijn goede of van mijn foute keuzes? Kan interessante overpeinzingen en/of discussies opleveren.
Sowieso de vraag ‘waar heb ik in mijn leven van geleerd’, is een hele goeie. Veel mensen staan daar – vanwege de hectiek van alledag – niet of nauwelijks bij stil.
Dag Ben, wat leuk dat jij zo geïnspireerd raakt van Yentl en de Boer! Ik ken ze ook al heel lang! In de tijd van hun eerste optredens … heel lang geleden….had een vriendin van mij de dames ingehuurd voor haar verjaardagsfeest! Genoten hebben we … toen al…. en ze ontwikkelen zich nog steeds … want ik volg ze ook … als ik erop geattendeerd word . Mooi dat verhaal en dat liedje, ontroerend! Soms, ja eigenlijk regelmatig stap ik ‘op de trein zonder te weten waar hij me brengt‘. Uit de rijdende trein springen ….dat durf ik niet . Ik hoop dat er dan een trein terug is …..
Wat bijzonder dat je Yentl en De Boer op een verjaardag hebt zien optreden. Dat zal nu – met hun uitverkochte zalen – niet zo gemakkelijk meer lukken. Koester die herinnering!
Binnen je eigen cirkel van invloed je uit te spreken (en doen) voor het goede. Zoals de Paus nu. Zijn cirkel is iets groter dan de mijne. Maar dat maakt niet uit. De goede eerlijke partij kiezen die voor gerechtigheid en moeder aarde is, bijvoorbeeld.
Het gaat er in het liedje om dat zij het goede kiest dat op haar pad komt. De buren die haar verraden (eigen volk) zijn degene die we niet moeten zijn, nooit. Want als niemand zo iemand is, is het al een stuk beter.
In het lied springt ze uit de trein maar wordt direct doodgeschoten. Die metafoor gaat dus zelfs nog verder. Waar wil jij voor sterven?
Dank Ben, het zet aan tot denken, en hopelijk weer wat meer moed om het goede te doen.
Hoop je dat het goed komt,
of wacht je tot de moed komt…
… om het goede te doen.
Vanmiddag mocht ik kennismaken met een aankomend bruidspaar. Hun wegen waren stormachtig. Vol gedwongen keuzes, door oorlog. Oorlog in het thuisland en oorlog in het hoofd. Tien jaar geleden was haar route Nederland, waar haar buren op haar pad kwamen en haar als familie opnamen. Ondanks alles wat hen en vooral haar is overkomen, overheerst dankbaarheid. De juiste weg, zei ze? Blijf warm, word nooit koud. Dat brengt veel goeds. En de juiste mensen mag je dan ontmoeten. Haar wens voor de toekomst? Rust. Want dan heb je alles en ben je gezond.
Ik gun iedereen de kalmte en vredevolle blik van deze vrouw. Ondanks alles. Haar leven nu? Onrustig… haar familie is door oorlog onbereikbaar. Haar toekomst zal in ieder geval naast haar liefdevolle toekomstige man zijn.
In het turbulente leven van deze vrouw zullen veel afslagen zijn geweest waarbij ze zich afvroeg: wat is het juiste pad.
Goed om te beseffen dat in een leven dat bol staat van onrust, juist rust bijna het hoogste goed is. En inspirerend hoe zij warmte als voorwaarde ziet om ‘de juiste mensen te ontmoeten’.
Dit moet ook voor jou een voedend en waardevol gesprek geweest zijn.
Mooi en confronterend.
Leuke blog naar aanleiding van fantastisch optreden.
‘Een goed conflict is nooit weg.’ Die lijfspreuk stond op het aardenwerken tegeltje dat ik lang geleden meekreeg bij mijn afscheid als ondernemingsraadslid. Ik vergat het. Ewoud Kieft bracht me weer op het juiste pad. Hij vraagt zich af of we de kunst van het meningsverschil nog beheersen. Ik doe mijn oortjes niet meer in, mijd de stiltecoupé en ga het gesprek met de ander aan. In de trein, in de winkel, na afloop van de film, waar het kan. Meningen hoeven niet te botsen, maar het mag wel. In een eerlijk gesprek op gelijke voet mogen harde klappen vallen, maar je leert ook waar de misverstanden zitten. Uit zo’n confrontatie komt altijd energie naar boven. Je moet alleen even een drempel over, zoals Ben dat met deze blog ook doet. Ewoud Kieft: STROHALMEN Over optimisme en verzet, 2025 Bezige Bij
Ewoud Kieft bracht je met zijn boek Strohalmen op het juiste pad.
Hij helpt ons onze democratie te beschermen. Eén van de manieren is: in gesprek blijven, je uitspreken en niet bang zijn voor meningsverschillen.
Ik ben nu bezig met ‘Over tirannie’ van Timothy Snyder. Ook zo’n boekje dat ons laat zien hoe we onze democratie kunnen verdedigen.
Als ik het uit heb, is Strohalmen een goede volgende optie.
Dank voor de tip.
‘Over hoe ieder van ons zich in het dagelijks leven kan verzetten tegen de huidige ontmanteling van de democratie.’ Daarover gaat ‘Over Tirannie’.
Ik breek graag een lans voor dit boekje met handvatten voor alledag. Verwen jezelf, zorg voor wat lucht, en schaf de versie aan met mooie tekeningen van Nora Krug!
Een sterk blog weer, Ben. Onze muzieksmaak is nogal verschillend, maar hier zijn we het roerend eens. De liedjes van Yentl en De Boer zijn zowel muzikaal als tekstueel prachtig en ook dit is weer een juweeltje. En ja, wat is het juiste pad? Misstappen maakt iedereen. Kijk ik naar het huidige wereldtoneel, dan neig ik tot groot pessimisme. Komt het nog goed in een wereld waar haat, geweld, leugens en rechteloosheid lijken te domineren. Moeilijk om dan nog lichtpuntjes te zien. In hoeverre kan ik daarbij een bijdrage leveren, hoe minuscuul dan ook? Dan is inderdaad de bijdrage van de paus (zie hierboven bij Jantine Dijkstra) een verademing. David die het opneemt tegen Goliath. Dat de kwaadaardige reus maar geveld moge worden. In godsnaam!
Ten eerste: heel fijn dat je we je hier weer ‘spreken’.
Ik ben ook somber gestemd over het wereldtoneel. Ik hoop op meer wijsheid, mildheid en liefde in de wereld om me heen.
Ik sta niet met een slinger en een steentje voor ‘de kwaadaardige reus’. Ik kan hoogstens in mijn eigen omgeving mijn best doen.
En om mezelf ook de nodige positieve ‘vibes’ te bezorgen, geniet ik van cultuur. Bijvoorbeeld van de voorstelling Rekhalzen van Yentl en De Boer.
Vandaag toch weer twee hoopgevende lichtpuntjes meegekregen. De Raad van Kerken in Nederland neemt eindelijk openlijk stelling tegen radicaal rechts. Dat is goed nieuws. En op de radio hoorde ik interviews met deelnemers aan de vredesmars naar Jeruzalem en daar werd ik helemaal blij van. Zij laten zich ondanks alles het vertrouwen in het goede van de mens niet afnemen. Daar kan ik absoluut nog een stevige les van leren.
Oh maar nog voor deze dames zong Adele Bloemendaal over dit thema al: “De Bokken en de Schapen”, van Jan Boerstoel. Zie https://youtu.be/_0gvoz8kX5I?si=TZKNbnh_r4mqC8NM
Niet dat het gaat om wie was er eerst. Goed dat dit een actueel, hoorbaar, zichtbaar thema blijft en we onze rol kritisch blijven bekijken.
Ik zag in 2019 de tentoonstelling “Design in het Derde Rijk”. .Hoe geraffineerd fascisme te werk gaat. Nu weer/ nog steeds weer. Rosan Smit schrijft en vertelt op een duidelijke en heldere manier daarover in haar boekje “Dit is fascisme”.
De bokken en de schapen Jan Boerstoel & Adele Bloemendaal
Het is allang weer afgelopen met de Praagse lente
En god beware me voor Chileense tegenargumenten
De knoet kan rood of zwart zijn
Maar de knoet wil altijd slaan
De dictatuur maakt links en rechts dezelfde korte metten
Met ieder die zich tegen zijn dictaten durft verzetten
Stel nou eens dat er hier een komt, hoe zal het hier dan gaan
Stel nou eens dat er hier een komt, hoe zal het hier dan gaan
Wie waagt zich dan aan een protest
En wie blijft zich vergapen
De goeden en de kwaden
De bokken en de schapen
Wanneer zo’n dictatuur hier in dit land ooit huis zal houden
Wie moet ik dan gaan vrezen en wie kan ik nog vertrouwen
En zegt het dan nog wat, zoals ik nu de mensen ken
De protesteerders, zullen die dan ook hun stem verheffen
De verontrusten, zullen die dan ook het kwaad beseffen
Wat weet ik van degenen door wie ik omgeven ben
Wat weet ik van degenen door wie ik omgeven ben
Wie staat dan juichend langs de kant
En wie grijpt naar een wapen
De goeden en de kwaden
De bokken en de schapen
En dan hoe zal het gaan
Met wie mij lief zijn in de dagen
Zal mijn familie mij nog op visite durven vragen
Of liever maar niet thuis zijn als ik langskom onverwachts
Zullen mijn beste vrienden mij, zo nodig wel verbergen
Of zullen zij me vragen zoveel niet van hen te vergen
Zal ik naast iemand nog wel hardop durven dromen ’s nachts
Zal ik naast iemand nog wel hardop durven dromen ’s nachts
Wie wordt van zijn bed gelicht en wie mag blijven slapen
De goeden en de kwaden
De bokken en de schapen
Wat weet ik trouwens van mezelf? Ik durf niet eens voorspellen
Of ik dan zelf bereid zal zijn om mij te weer te stellen
Als daar gevangenisstraf op staat, vernedering en pijn
Zal ik dan kunnen zwijgen als ik iets niet prijs wil geven
Zal ik dan kunnen sterven als ik graag wil blijven leven
Zal ik dan moed voldoende hebben om niet laf te zijn
Zal ik dan moed voldoende hebben om niet laf te zijn
Om niet laf te zijn
Wie zullen dan de jagers zijn en wie zijn dan de prooien
De bokken en de schapen
De levende en de dooien
Zal ik moed voldoende hebben om niet laf te zijn…
Dat ligt in lijn met die prachtige regels van Yentl en De Boer:
Hoop je dat het goed komt,
of wacht je tot de moed komt.
In beide gevallen gebeurt er niets. En is lafheid dominant. Kortom: er is moed nodig.
Hey Ben, inderdaad een mooie blog. Een pracht song van Yentl en de Boer. Ook in het Noorden zeer geliefd. Zo subtiel hard en confronterend wordt je aangesproken op je moed. Natuurlijk heeft iedereen moed. Al wordt die moed ons snel afgeleerd want dat is lastig in structuren/systemen te passen.
Eigenlijk zou iedereen gewoon moedig mogen zijn zonder restrictie. Is het dan nog moed of gewoon zijn wie je bent.
Ik hoop dat als het erop aan komt ik moedig ben. Het is nooit te voorspellen vanuit een situatie waarin je dat niet hoeft te zijn.
Veel moed en het beste maar weer!
Om Gerard Reve te citeren: moedig voorwaarts!
In jouw blog, waarin de vrouw uit de trein springt maakte dat bij mij iets los dat ik naar de achtergrond had verschoven. Als kleine jongen zat ik in de oorlog met mijn ouders in de trein, die plots met een klap stil stond. Vanuit het niets werd de trein vanuit de lucht onder vuur genomen. De deuren vlogen open en we moesten naar buiten springen en ons verbergen in een greppel naast het spoor. In mijn gevoel hebben we er uren gelegen en of vluchten mogelijk was, geen idee.
Uiteindelijk kwamen er Duitse militairen die ons in vrachtwagens stopten. Volwassen in de ene en kinderen in de andere.
Het was geen pad waar mijn ouders voor hadden gekozen.
Het juiste pad kiezen is niet altijd een keuze, je kunt door allerlei omstandigheden op een pad komen waar je niet voor kiest.
Piet,
Bedankt voor het delen van je persoonlijke verhaal.
Je hebt helemaal gelijk: veel ellende overkomt ons. Daar kiezen we niet voor. Kijk naar alle slachtoffers in de talloze conflicten in de wereld vandaag de dag. Het is goed deze slachtoffers vandaag – op 4 mei – te herdenken.
In de tekst van Yentl en De Boer gaat het vooral over keuzes die er wél zijn. Dat haar man jong overlijdt, is geen keuze. Dat Duitse soldaten hun intrek nemen in het huis waar zij en haar dochtertje wonen, is ook geen keuze.
Maar of ze de informatie doorspeelt naar het verzet, is wel een keuze. Zij smokkelt de informatie naar buiten ‘in de vouw van een oude krant’.
Dat ze wordt verraden door de buren, is niet haar keuze (wel die van de buren overigens.)
En dat ze in die trein de deur op een kier ziet staan en besluit – met alle risico’s van dien – eruit te springen, was ook een keuze. En in haar geval zelfs een hele cruciale.
Uit de laatste zin van het lied heb ik goede hoop dat ze haar sprong heeft overleefd.
Ik kan alleen maar zeggen: kippenvel, tranen in de ogen, dit komt diep in me binnen. Dank je.
Jouw dank betreft ook Yentl en De Boer, want mijn blog is geïnspireerd op hun meesterlijke tekst. Maar: fijn te horen dat mijn blog je raakt.
Ben, ik hoop dat ik het juiste zou doen -als dat voor mij enigszins helder zou zijn- maar ik vrees het ergste. Ik ben niet zo moedig, vrees ik. Kan eindeloos wikken en wegen, grossier in grijstinten. Heb wel diep respect voor de mensen die dat -toen en nu- betoonden, die moed. Gisteren in mijn voormalige gemeente daarover gepreekt. Precies over dat onderwerp. En ja, wel die vraag gesteld, ter overweging, maar niet gezegd dat we daar maar eens gezellig bij de koffie zometeen een boom over opzetten. Best wel een taboe en het moet vooral gezellig blijven, toch? Maar je weet nooit hoe je je in zo’n situatie in de trein zou gedragen. Hopelijk wordt het voor ons nooit: “the proof of the pudding is in the eating”. Hoewel wereldwijd de tekenen daar wel op wijzen. Of ben ik te pessimistisch?
Yentl en De Boer verwoorden die twijfelachtige houding mooi:
Hoop je dat het goed komt,
of wacht je tot de moed komt.
Ik ben ook een wikker en weger. Voors en tegens tegen elkaar afwegen, voor ik beslis. Maar je zegt het goed: je weet niet hoe je reageert als het erop aankomt. Wie weet zijn we dan veel heldhaftiger dan we nu inschatten. Misschien zijn we dan – om met David Bowie te spreken – ‘heroes for one day’.
Wat een prachtig stuk! Ik tob er soms over. Hoe zou ik zijn? Toen? Maar ook nu. Hoe ben ik?
Bedankt hiervoor!!