In een wereld vol meningen is de belangrijkste vraag misschien niet wat je denkt, maar wat je doet. Die vraag wordt prachtig gesteld in het lied Het Juiste Pad van Yentl en De Boer.
Ik ben al jaren liefhebber van dit duo. Ze zijn muzikaal verfijnd, subtiel ironisch en inhoudelijk gelaagd. Maar vooral: ze spelen meesterlijk met taal. Het lied komt uit hun voorstelling Modderkruipers. Modderkruipers zijn vissen die zich bij gevaar diep in de modder verstoppen. Dat beeld blijft hangen. Want juist in deze tijd hebben we mensen nodig die hun hoofd boven de modder durven uitsteken.
Het lied vertelt het verhaal van een jonge moeder. Haar geliefde sterft als ze twintig is. Ze blijft alleen achter met haar dochter. Dan breekt de oorlog uit. Duitse soldaten nemen een deel van haar huis in.
Wat volgt is geen zwart-witverhaal. De soldaten brengen ook vrolijkheid in huis.
Maar er kwam leven voor even
Paardje rijden op de rug van een soldaat
Haar meisje gierend van het lachen
Alsof de oorlog even niet bestaat
Haar dochter maakt nog geen onderscheid tussen goed en kwaad. Ons oordeel zou al snel zijn: je heult niet met de vijand. Maar het echte leven is zelden zo simpel.
Dan dient zich het eerste dilemma aan.
Bij haar voelden ze zich veilig en thuis
En zo hoorde zij vrij hun geheimen onzichtbaar achter het fornuis
De melkman fluistert in haar oor:
‘Vertel ons wat je hoort en speel het door’
En dan klinkt voor het eerst de centrale vraag:
Als je nu vergeet dat je weet hoe het afloopt
Hoe alles is gegaan
De winnaars en verliezen
Zou je het kiezen
Het juiste pad
Verplaats je eens naar die koude nacht, zingen Yentl Schieman en Christine de Boer. Achteraf weten we wie de winnaars en verliezers zijn. Maar op dat moment niet. De Deense filosoof Søren Kierkegaard schreef: Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar moet voorwaarts worden geleefd. Pas later weet je of je keuze goed was. Op het moment zelf moet je handelen zonder zekerheid.
De vrouw smokkelt de informatie die ze hoort ‘in de vouw van een oude krant’ naar buiten. Tot de buren haar verraden. Met een kus neemt ze afscheid van haar dochter. In een volle trein wordt ze weggevoerd, onbekend waarheen. Uit haar ooghoek ziet ze dat de deur van de rijdende trein op een kier staat. Zou ze springen?
En dan komt de vraag naar ons:
Plaats jezelf in een koude trein,
Hoe heldhaftig zou je zijn
Hoop je dat het goed komt
Of wacht je tot de moed komt
En daar raakt cultuur iets wat nieuwsberichten zelden raken. Niet alleen de vraag wat goed of fout is, maar de vraag: wat zou jíj doen?
En daar raakt cultuur iets wat nieuwsberichten zelden raken. Niet alleen de vraag wat goed of fout is, maar de vraag: wat zou jíj doen?
Zitten wij niet ook in een trein? Een trein die ons – misschien zonder dat we het in de gaten hebben – meeneemt naar een rechteloze wereld waar de macht van de sterkste geldt, het internationaal recht geen rol meer speelt en de rechtsstaat vooral als hinderlijk wordt ervaren. Waar de grootste schreeuwers het podium pakken. Waar wantrouwen groeit en mildheid zwakte lijkt.
Hebben we de moed om uit die trein te springen? Spreken we ons uit als iemand buitengesloten wordt? Corrigeren we een leugen? Of blijven we stil voor de lieve vrede of om zelf uit de vuurlinie te blijven? Kortom: duiken we weg als die modderkruiper of zetten we als een pauw onze veren op om te laten zien waar we voor staan?
De vrouw neemt haar besluit, met de kennis die ze op dat moment heeft. Ze springt:
Ze sprong op volle vaart uit de trein
En hoe ze wist dat ze goed zat, zal voor altijd een raadsel zijn
Ben Tekstschrijver
Het juiste pad (clip) I Het juiste pad (tekst)
Cultuur kan je optillen uit het alledaagse, je anders laten kijken, je een spiegel voorhouden: zit ik nog op het juiste pad? Heb jij een voorbeeld – muziek, boek, film, voorstelling – dat jou inspireerde tot een belangrijke keuze? Gewoon vertellen wat je van het blog of het lied vindt, mag natuurlijk ook. Reacties welkom.
Bijna 1000 vaste lezers gingen je voor.
Ben Tekstschrijver blogt ook op Zorgkaart Nederland, Mijnkwaliteitvanleven.nl, Taalvoutjes (Paus op non actief I Pferdreiten), Schrijven Online, D!scura, Nijkerk Nieuws en Aanlegplaats: thuishaven voor blogs vol literair talent en ook op Aanlegplaats: Ben de Graaf, het interview en De vangst van Ben de Graaf.
Je verhaal doet me direct denken aan: Als het net even anders was gegaan…..
https://www.songteksten.nl/songteksten/16874/Herman-Van-Veen/Als-Het-Net-Even-Anders-Was-Gegaan.htm
Schitterende toevoeging. Ik kende dit lied van Herman van Veen niet. Heel veel dank dat je mij en de lezers hierop opmerkzaam heb gemaakt. 👍
Mijn reflex komt eigenlijk uit mijn studententijd, toen ik veel las van Jean-Paul Sartre. Onder meer L’existentialisme est un humanisme. Zijn idee dat je nooit alleen voor jezelf kiest, maar altijd ook een voorbeeld neerzet voor anderen, is blijven hangen. Niet als zware filosofie, maar als een soort stemmetje op de achtergrond: iemand kijkt mee — al is het maar in gedachte.
Als ik dat vertaal naar die trein: ik sta daar niet alleen bij die deur. In mijn hoofd staat een klein, denkbeeldig publiek. Geen volle zaal, maar een paar vage silhouetten — vrienden, collega’s, misschien zelfs een jongere versie van mezelf — die kijken: oké… en wat doe jij nu?
En dat helpt. Soms.
Soms is dat precies het zetje waardoor ik denk: kom op, niet blijven hangen — je weet wat je eigenlijk moet doen.
Maar eerlijk is eerlijk: het lukt me lang niet altijd. Er zijn genoeg momenten dat ik kies voor gemak. Voor stil blijven. Voor “laat maar”. En achteraf denk: tja… dit was niet bepaald een inspirerend optreden.
Misschien is dat ook wel Sartre in het klein: niet dat je altijd heldhaftig handelt, maar dat je je er wél van bewust bent dat je zichtbaar bent — en dus niet helemaal kunt doen alsof het er niet toe doet.
Dus mijn versie van “springen uit de trein” is geen groot heroïsch moment, maar een reeks kleinere momenten. Soms stap ik overtuigend naar buiten. Soms blijf ik nog even staan.
Maar dat stemmetje blijft terugkomen.
Een irritant geweten — een soort innerlijke coach die altijd op het verkeerde moment opduikt:
“Je bent nu wel een voorbeeld, hè…”
Ik luister niet altijd. Soms kies ik gewoon voor gemak.
Maar dat stemmetje blijft duwen — net genoeg om me af en toe tóch richting die treindeur te krijgen.
En heel soms: ik ga.
Wat een prachtig voorbeeld. Ik ga m’n eigen voorstelling weer eens bekijken. 🙂
Met m’n jongere én oudere ik in de zaal.
Met popcorn.
Wat ik mooi vind, is dat je het hebt over ‘je handelen als voorbeeld voor anderen’ en dat dit een verantwoordelijkheid met zich mee brengt. Dit staat ver weg van het (voor)beeld dat we willen scheppen als we een gefilterde foto van onszelf op Instagram zetten.
Het voorbeeld zijn zoals jij dat beschrijft is gewetensvol.
Dank voor het delen.
Goed verhaal weer Ben. Tja, het juiste pad? Met een terugblik op mijn verleden, denk ik aan de kruisingen op mijn pad; waar ik voor mijn ‘gevoel’ ineens in een richting werd gestuurd. Achteraf bleek die beter dan ik had gedacht!
Een Levensles erbij, waar ik gevraagd werd, aan mij zelf trouw te blijven, ondanks de obstakels! Een beproeving, om later pas voldoening uit te kunnen putten!
Achteraf is het mooi wonen, dan is gemakkelijker te beoordelen of een beslissing juist was. Maar op het keuzemoment zelf heb je die achteraf-blik nog niet.
Dan is je gevoel een richtingaanwijzer.
Wat een boeiend blog weer Ben.
Nieuwsgierig naar het liedje en de tekst en toch boeiend genoeg om eerst het blog uit te lezen, het liedje op te zoeken én terug te komen.
Dank je wel voor je inspirerende blog Ben.
Ik ben benieuwd, wanneer ik, voor wat, van de trein spring.
Dankjewel Sabine,
Onder het blog staan in rode letters links naar de volledige clip en songtekst. Heb je gezien waarschijnlijk.
Dank voor weer een mooi verhaal, Ben. Misschien aardig om voor jezelf eens na te gaan: waarvan heb ik in mijn leven meer geleerd: van mijn goede of van mijn foute keuzes? Kan interessante overpeinzingen en/of discussies opleveren.
Sowieso de vraag ‘waar heb ik in mijn leven van geleerd’, is een hele goeie. Veel mensen staan daar – vanwege de hectiek van alledag – niet of nauwelijks bij stil.
Dag Ben, wat leuk dat jij zo geïnspireerd raakt van Yentl en de Boer! Ik ken ze ook al heel lang! In de tijd van hun eerste optredens … heel lang geleden….had een vriendin van mij de dames ingehuurd voor haar verjaardagsfeest! Genoten hebben we … toen al…. en ze ontwikkelen zich nog steeds … want ik volg ze ook … als ik erop geattendeerd word . Mooi dat verhaal en dat liedje, ontroerend! Soms, ja eigenlijk regelmatig stap ik ‘op de trein zonder te weten waar hij me brengt‘. Uit de rijdende trein springen ….dat durf ik niet . Ik hoop dat er dan een trein terug is …..
Wat bijzonder dat je Yentl en De Boer op een verjaardag hebt zien optreden. Dat zal nu – met hun uitverkochte zalen – niet zo gemakkelijk meer lukken. Koester die herinnering!
Binnen je eigen cirkel van invloed je uit te spreken (en doen) voor het goede. Zoals de Paus nu. Zijn cirkel is iets groter dan de mijne. Maar dat maakt niet uit. De goede eerlijke partij kiezen die voor gerechtigheid en moeder aarde is, bijvoorbeeld.
Het gaat er in het liedje om dat zij het goede kiest dat op haar pad komt. De buren die haar verraden (eigen volk) zijn degene die we niet moeten zijn, nooit. Want als niemand zo iemand is, is het al een stuk beter.
In het lied springt ze uit de trein maar wordt direct doodgeschoten. Die metafoor gaat dus zelfs nog verder. Waar wil jij voor sterven?
Dank Ben, het zet aan tot denken, en hopelijk weer wat meer moed om het goede te doen.
Hoop je dat het goed komt,
of wacht je tot de moed komt…
… om het goede te doen.